Η μεγάλη επιφάνειά της, (95,8 τετραγωνικά χιλιόμετρα), της προσδίδει όψη θάλασσας. Το μέγιστο μήκος της είναι 21,5 χλμ., το μέγιστο πλάτος της 6 χλμ. περίπου και το μέγιστο βάθος της 58 μέτρα, ενώ το μήκος της ακτογραμμής της είναι 51 χιλιόμετρα. Το σχήμα της είναι επίμηκες και τοξοειδές, ενώ η περιοχή από την οποία συλλέγει τα νερά της έχει έκταση 215 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Η λίμνη, που προστατεύεται από το δίκτυο Natura 2000, πέρα από την απαράμιλλη φυσική της ομορφιά διαθέτει και μεγάλη βιοποικιλότητα. Διαθέτει ιδιαίτερα πλούσια ορνιθοπανίδα, καθώς έχουν παρατηρηθεί σε αυτή περισσότερα από 200 είδη πουλιών μερικά από τα οποία ιδιαίτερα είναι σπάνια, όπως ο πορφυροτσικνιάς. Φιλοξενεί επίσης 25 είδη ψαριών, 11 από τα οποία είναι ενδημικά στην Ελλάδα. Ένα είδος από αυτά μάλιστα, που απαντάται μόνον στην λίμνη Τριχωνίδα, είναι ο Νανογωβιός. Πρόκειται για μικρό ψάρι, το οποίο έχει μήκος κοντά στα πέντε εκατοστά, και ζει στα νερά της παραλίας. Στις όχθες της λίμνης υπάρχουν πανέμορφα δάση από πλατάνια, λεύκες, ιτιές και πικροδάφνες. Ακόμη, η Τριχωνίδα είναι μία από τις λίγες περιοχές της Ελλάδας που συναντάται η Βίδρα, δείγμα κι αυτό της καθαρότητας των νερών της.

Περιμετρικά της λίμνης, σε μικρή απόσταση από την όχθη της, είναι χτισμένα πάνω από 20 χωριά, ενώ πολύ περισσότερα είναι χτισμένα σε όλη τη λεκάνη απορροής της, από τα οποία ξεχωρίζουν η γραφική Μυρτιά, «η νύμφη της Τριχωνίδας», το Θέρμο – το σημείο αναφοράς της ευρύτερης περιοχής, με τα πλατάνια, τα νερά, την αγορά, τα πέτρινα σπίτια, σπάνια δείγματα της νεότερης αρχιτεκτονικής, τα αρχαία και τον Κοσμά τον Αιτωλό – το Πετροχώρι με τα παραδοσιακά πέτρινα κτίρια και η Ανάληψη, το μπαλκόνι προς την Τριχωνίδα.

Η διαδρομή περιμετρικά της λίμνης Τριχωνίδας προσφέρει μοναδικές συγκινήσεις, καθώς το κάλλος της λίμνης, αλλά και αντίστοιχα της περιοχής στο σύνολό της, είναι ασυναγώνιστο και τα μνημεία τής από αρχαιοτάτων χρόνων εδώ ανθρώπινης παρουσίας πληθωρικά, ενώ υπάρχουν παραλίμνια κέντρα που παρέχουν βασικές εξυπηρετήσεις αναψυχής, διατροφής και διαμονής. Η παραλίμνια περιοχή της Μυρτιάς όπως και η παραλίμνια περιοχή της Παμφίας αποτελούν χαρακτηριστικές περιοχές που επιβεβαιώνουν τον παραπάνω ισχυρισμό. Επιπλέον, υπάρχει δυνατότητα για κολύμπι στη βοτσαλωτή παραλία Φωτμού, η οποία βρίσκεται στο ενδιάμεσο της παραλίμνιας μαγευτικής διαδρομής Λουτρά Μυρτιάς – Σιταράλωνα, όπως και στην παραλία της Μυρτιάς και στην παραλία των Σιταραλώνων, κι ακόμη μπορεί κανείς να απολαύσει την ακρολιμνιά με τα νούφαρα κοντά στα Σιταράλωνα ή την υπέροχη θέα και το ηλιοβασίλεμα από τη Θέση Θέας Πετροχωρίου και αντίστοιχα τα κάλλη της λίμνης στη Μυρτιά και το ηλιοβασίλεμα από τη Μυρτιά, ενώ υπάρχει και δυνατότητα συμμετοχής σε ναυταθλητικές δραστηριότητες που διοργανώνονται από οργανωμένους συλλόγους στη θέση Δογρή, όπως και για αεραθλητισμό, καθώς πραγματοποιούνται πτήσεις με αλεξίπτωτο πλαγιάς από τη Θέση Θέας Πετροχωρίου ως την παραλία του Φωτμού. Ακόμη, η πανοραμική άποψη της παραλίμνιας περιοχής του Δήμου Θέρμου από τη νότια πλευρά της λίμνης αποτελεί επιπλέον στοιχείο που επιβεβαιώνει το κάλλος της εν λόγω περιοχής.

Τέλος, η περιοχή προσφέρει δυνατότητες ιαματικού τουρισμού, καθώς στην παραλίμνια περιοχή της Τριχωνίδας, στη θέση Κόκκινο Στεφάνι, συναντάμε τα Ιαματικά Λουτρά Μυρτιάς.
https://www.dimos-thermou.gr/

Το γεφύρι της Αρτοτίβας (η «Καμάρα» ή το «Βενέτικο»), σημείο αναφοράς για τους ντόπιους, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ιστορία, την οικονομία και την κοινωνική ζωή της ευρύτερης περιοχής του Θέρμου, της βόρειας Ναυπακτίας και της νοτιοανατολικής Ευρυτανίας. Κατασκευάστηκε ή ανακατασκευάστηκε, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην τοπική παράδοση, κατά την Α΄ Ενετοκρατία (1407-1499). Είναι από τα αρχαιότερα γεφύρια από όσα σώζονται μέχρι σήμερα στην Αιτωλοακαρνανία και ένα από τα παλαιότερα στην Ελλάδα. Έχει πρόσφατα επισκευασθεί, μάλιστα, και έχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο.

Το γεφύρι είναι χτισμένο στο στενότερο σημείο του Ευήνου λίγο πριν τη συμβολή του με τον παραπόταμό του Κότσαλο. Η ονομασία του οφείλεται στο χωριό Αρτοτίβα (το σημερινό Αχλαδόκαστρο), το πρώτο χωριό της Ναυπακτίας που συναντούσε το παλιό μονοπάτι – μουλαρόδρομος που διερχόταν από το γεφύρι στη μακρά πορεία του από τις ακτές της Αιτωλίας κοντά στις εκβολές του Ευήνου ως τα ορεινά της ενδοχώρας.

Το γεφύρι είναι μονότοξο, λιθόκτιστο με ασβεστοκονίαμα. με άνοιγμα τόξου 23,65 μ., συνολικό μήκος 42 μ. και το ελεύθερο από την κοίτη έως το εσωράχιο ύψος ανέρχεται σε 10,40 μ.. Το οδόστρωμα από τα δύο άκρα της γέφυρας ως την κορυφή προχωρεί με κεκλιμένα πλατύσκαλα. Η τελική επίστρωση γίνεται με καλντερίμι επιμελώς κατασκευασμένο.

Ο τρόπος κατασκευής του εμφανίζει ομοιότητες με την ηπειρώτικη γεφυροποιΐα, κάτι που οδηγεί κάποιους να πιθανολογούν ότι το γεφύρι χτίστηκε στη μορφή που είναι σήμερα στα μέσα του 18ου αιώνα. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν τεκμηριώνεται από κανένα στοιχείο ούτε περιγράφεται σε καμία από τις μνήμες που διασώζονται μέχρι σήμερα. Η διαφορετική τεχνική του γεφυριού, εξάλλου, συγκρινόμενη με αυτή που παρατηρούμε στα άλλα γεφύρια της ευρύτερης περιοχής, παραπέμπει σε εποχές πριν την Τουρκοκρατία.

Το γεφύρι λόγω της στρατηγικής θέσης του υπήρξε θέατρο σημαντικών μαχών κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας και της εθνικοαπελευθερωτικής επανάστασης του 1821 αλλά και τελευταία κατά την περίοδο του εμφυλίου πολέμου. Από το εν λόγω γεφύρι πέρασαν οι διασωθέντες της ηρωικής Εξόδου του Μεσολογγίου (10 Απριλίου 1826), ακολουθώντας το μοναδικό προς την ορεινή ενδοχώρα μονοπάτι των αρχαίων Αιτωλών και των μέχρι των ημερών μας ημινομάδων κτηνοτρόφων.

Το γεφύρι συνέδεε τη Δυτική Αιτωλία με την ορεινή Ναυπακτία και την Ευρυτανία μέχρι τη δεκαετία του 1950, οπότε κατασκευάσθηκε ο νέος δρόμος Θέρμου – Πλατάνου.

Η εγγύς περιοχή του γεφυριού προσφέρεται για πλήθος δραστηριοτήτων, ενώ σε κοντινή απόσταση απ’ αυτό προσφέρονται και βασικές εξυπηρετήσεις για τους επισκέπτες.

Το γεφύρι είναι προσβάσιμο με αυτοκίνητο, (κατά προτίμηση τύπου εκτός δρόμου, καθώς ο δρόμος σε μεγάλο μέρος του μήκους του είναι χωμάτινος), είτε μέσω της διαδρομής Θέρμο – Αβαρίκος – Δοσούλα – Γέφυρα Αρτοτίβας είτε μέσω της διαδρομής Θέρμο – Κάτω Χρυσοβίτσα – Δοσούλα – Γέφυρα Αρτοτίβας, όπου υπάρχει αντίστοιχη σήμανση. Επίσης, είναι δυνατό να φτάσει κανείς ως εκεί μέσω μονοπατιού που ξεκινάει από την Κάτω Χρυσοβίτσα.

Πηγή:https://www.dimos-thermou.gr/

Το φαράγγι είναι επισκέψιμο στο μεγαλύτερο μέρος του μέσω μονοπατιού που το διασχίζει σε όλο το μήκος του. Το μονοπάτι ξεκινά από τις Πηγές της Αγίας Σοφίας και διερχόμενο το φαράγγι, αλλού κοντά στην κοίτη του ρέματος και αλλού πιο μακριά, καταλήγει στη λίμνη όπου εκβάλλει το ρέμα πολύ κοντά στα Λουτρά Μυρτιάς.

Το φυσικό κάλλος που συναντά κανείς στο συνολικού μήκους 7 χμ. φαράγγι του Μοκιστιάνου, όπως αυτό προσδιορίζεται κατ’ αρχάς από τους Δίδυμους Καταρράκτες του Μοκιστιάνου και από την πυκνή βλάστηση καθ’ όλο το μήκος του, συνυπάρχει με πληθώρα ανθρωπογενών στοιχείων.

Οι Πηγές της Αγίας Σοφίας, το εξαίσιο αυτό τοπίο που συναντάμε στην αρχή της πορείας του μονοπατιού από την Αγία Σοφία προς τη λίμνη και δίπλα το ναοδομικό συγκρότημα των βυζαντινών ναών της Αγίας Σοφίας, καθώς και πολλά αξιόλογα στοιχεία της αγροτικής κληρονομιάς, (όπως νερόμυλοι, νεροτριβές, αγροικίες, στάβλοι και αγροκτήματα), που συναντώνται κατά μήκος της διαδρομής του μονοπατιού, είναι τα στοιχεία εκείνα του πολιτισμού που μαζί με τα προαναφερόμενα φυσικά στοιχεία καθιστούν το φαράγγι αξιοζήλευτο προορισμό.

Το πρώτο και κύριο στοιχείο, όμως, που καθιστά το φαράγγι ελκυστικό προορισμό είναι οι Δίδυμοι Καταρράκτες του Μοκιστιάνου, το πολύτιμο διαμάντι του φαραγγιού.

Οι εν λόγω καταρράκτες είναι εύκολα προσεγγίσιμοι μέσω μικρού μήκους μονοπατιού κατάβασης ως το κάτω μέρος των καταρρακτών σε συνέχεια αντίστοιχων αγροτικών δρόμων που ξεκινούν τόσο από την Αγία Σοφία όσο και από τη Μυρτιά και καταλήγουν σε κοντινά στους καταρράκτες σημεία. Με μέριμνα του Δήμου Θέρμου, μάλιστα, αναμένεται προσεχώς η βελτίωση και σήμανση του μονοπατιού που θα διέρχεται το φαράγγι στο σύνολο του μήκους του από τις πηγές της Αγίας Σοφίας ως τη λίμνη.

ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ: 38.576503, 21.627699

Η καλύτερη ως τώρα εικόνα του καταρράκτη του Μοκιστιάνου! (VIDEO)

Πηγή:https://www.dimos-thermou.gr/

1. Πετροχώρι
2. Πριοναίικα

Σε απόσταση 35 περίπου χιλιομέτρων στα Ανατολικά – Νοτιοανατολικά του Αγρινίου, στα 40 χιλιόμετρα Βόρεια – Βορειοανατολικά της Ναυπάκτου, στα Ανατολικά της Τριχωνίδας λίμνης και σε απόσταση 4 χιλιομέτρων από το Θέρμο, πρωτεύουσα του ομώνυμου Δήμου, βρίσκεται το Πετροχώρι, ένα από τα ομορφότερα χωριά της επαρχίας Τριχωνίδος, έχοντας περίοπτη θέση στο άκρο του ομώνυμου μικρού οροπέδιου με εκπληκτική θέα προς την Τριχωνίδα λίμνη. Περίφημα, εκπληκτικά κι αλησμόνητα είναι τα ηλιοβασιλέματα της Τριχωνίδας απ΄ το Πετροχώρι.

Στα Ανατολικά – Βορειοανατολικά του Πετροχωρίου, σε απόσταση 2,5 περίπου χιλιομέτρων, βρίσκεται ο συνοικισμός Πριοναίϊκα, που υπάγεται διοικητικά στην Κοινοτική Ενότητα Πετροχωρίου.

Δημογραφικά στοιχεία

Ο πληθυσμός του χωριού, σύμφωνα με τα στοιχεία της τελευταίας απογραφής, ανέρχεται στους 550 κατοίκους, ενώ οι μόνιμα διαμένοντες στο χωριό όλο το χρόνο, ανέρχονται σε 300. Οι κάτοικοι του χωριού, έχουν ελαττωθεί σημαντικά μετά τη δεκαετία του 1970 εξ αιτίας της εσωτερικής κυρίως αποδημίας και οι εναπομείναντες αχολούνται βασικά με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Τοπική οικονομία

Παλιότερα και μέχρι τις αρχές τις δεκαετίας του 1980, η κύρια ενασχόληση των κατοίκων του χωριού ήταν η καπνοκαλλιέργεια. Τα περίφημα Πετροχωρίτικα καπνά της ποικιλίας μυρωδάτο, ήταν εξαγώγιμα και σημαντικότατη ήταν η συνεισφορά του χωριού, όπως άλλωστε και των άλλων χωριών της ευρύτερης περιοχής Αγρινίου, όχι μόνο στην τοπική αλλά και στην κρατική οικονομία. Οι αλλαγές που επήλθαν στην αγροτική καλλιέργεια, με την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα και την από το 1980 ασκηθείσα πολιτική των επιδοτήσεων, σε σύντομο χρονικό διάστημα εκμηδένισαν την καπνοκαλλιέργεια.

Τα αγροτικά προϊόντα που σήμερα παράγονται στο Πετροχώρι, είναι το υπέροχο ελαιόλαδο, το ονομαστό Πετροχωρίτικο κρασί, διάφορα κηπευτικά, κ.α.

Στο χώρο της κτηνοτροφίας, την σημαντικότατη κτηνοτροφική δράση των παλιότερων δεκαετιών, διαδέχθηκε η σχετικά μικρή σημερινή κτηνοτροφική δραστηριότητα. Απ΄ τα λιγοστά γιδοπρόβατα παράγεται γάλα, υπέροχο τυρί, ενώ θαυμάσια είναι και τα παράγωγά του.

Μικρή είναι η ενασχόληση των κατοίκων με την αλιεία στην παρακείμενη λίμνη Τριχωνίδα. Τις προηγούμενες δεκαετίες, σημαντικός ήταν ο αριθμός των κατοίκων που ασχολούναν με την αλιεία. Στο δευτερογενή και τριτογενή τομέα, υπάρχει μικρή δραστηριότητα με εργαστήριο αργυροχρυσοχοίας, σύγχρονο ελαιοτριβείο, δύο Ξυλουργικά εργοστάσια, μία μονάδα επιπλοποιίας, μία μονάδα αλουμινοκατασκευών, μία μονάδα Οινοποιίας, μία εταιρεία μελετών – παροχής υπηρεσιών πληροφορικής .

Στο χωριό λειτουργεί πανέμορφο ξενοδοχείο, με θαυμάσιο εστιατόριο, εξαίρετο service και υπέροχη θέα πρός την Τριχωνίδα λίμνη, ενώ υπάρχουν ακόμη τρείς ταβέρνες με υπέροχο φαγητό, με ντόπια εδέσματα και εξαίρετη εξυπηρέτηση.

Λειτουργούν επίσης Cafe-bar και παραδοσιακά καφενεία.

Ιστορικά στοιχεία

Η γειτνίανση του χωριού με τον Αρχαιολογικό χώρο του Αρχαίου Θέρμου, είχε σαν συνέπεια την ύπαρξη στο χωριό αρκετών σημείων Αρχαιολογικού ενδιαφέροντος. Ενδεικτικά αναφέρουμε τη βεβαιωμένη ύπαρξη Προϊστορικού οικισμού, τα εμφανή ερείπια πολλών αρχαίων κτισμάτων σε διάφορες τοποθεσίες του χωριού, τοποθεσίες και κτίσματα τα οποία δυστυχώς δεν έχει μελετήσει η Αρχαιολογική υπηρεσία και παραμένει έτσι ανολοκλήρωτη και ημιτελής, η πλήρης έρευνα του ευρύτερου Αρχαιολογικού χώρου Θέρμου. Οι όποιες κατά καιρούς απόψεις έχουν εκφραστεί, παραμένουν στη σφαίρα των εικασιών, που όσο βάσιμες κι αν διαφαίνονται, δεν έχουν αποκτήσει εισέτι την απαραίτητη επιστημονική τεκμηρίωση.

Το Πετροχώρι, εμφανίζεται στον ιστορικό χάρτη και την περίοδο της Τουρκοκρατίας, αφού λίγα χρόνια μετά την άλωση της πόλης έρχεται στο προσκήνιο με σημαντική μάλιστα δράση, το Μοναστήρι του Φωτμού. Ι. Μ. Φωτμού στο Πετροχώρι
Το σημαντικότερο γεγονός στην ευρύτερη περιοχή Αποκούρου(*) κατά την περίοδο της Εθνεγερσίας, ήταν οι μάχες του Πετροχωρίου. Οι Τούρκοι για την εξυπηρέτηση των αναγκών της πολιορκίας του Μεσολογγίου, αλλά και την ικανοποίηση των γαιωστρατηγικών τους σχεδίων, οργάνωσαν στο Πετροχώρι, στρατόπεδο με δύναμη 2.500 Τουρκαλβανών. Το καλοκαίρι του 1825, οι Ελληνικές δυνάμεις με επικεφαλής τον Γεώργιο Καραϊσκάκη, μετά από σειρά μαχών, γνωστές ως οι μάχες του Πετροχωρίου, νίκησαν τους Τούρκους και τους εξανάγκασαν σε αποχώρηση.

Αποτέλεσμα των μαχών του Πετροχωρίου, ήταν η απελευθέρωση ολόκληρου του Απόκουρου.

Σύμφωνα με την παράδοση, μετά την αποχώρηση των Τούρκων απ΄ το Πετροχώρι, ο Γεώργιος Καραϊσκάκης, επισκέφθηκε το εκκλησάκι του Αη-Θωμά, που βρίσκεται στους πρόποδες του λόφου του Παλιόκαστρου στον οποίο βρισκόταν το Τούρκικο

στρατόπεδο και προσέφερε εικόνα στον Άγιο, στο πίσω μέρος της οποίας υπάρχει η υπογραφή του.

Η εικόνα διασώζεται μέχρι σήμερα στην εκκλησία του χωριού.

Στην είσοδο του Πετροχωρίου, σε ανάμνηση των γεγονότων της περιόδου εκείνης, ο Σύλλογος Αρχείων του Ιερού Αγώνα, έστησε αναμνηστική στήλη.

Στους μετέπειτα χρόνους 1841 έως 1845, το Πετροχώρι ήταν η έδρα του Δήμου Παμφίας (ΦΕΚ 5Α – 8/3/1841), ενώ για αρκετά χρόνια λειτούργησε και Ειρηνοδικείο.

(*) Απόκουρο: Γεωγραφική έκταση, που περικλείεται Ανατολικά – Νοτιοανατολικά από τον Εύηνο ποταμό, Νότια – Νοτιοδυτικά οριοθετείται από την οδό Γέφυρα Μπανιά – Μακρυνού – Δαφνιά, Δυτικά – Βορειοδυτικά η οριοθέτηση γίνεται από τη νοητή ευθεία Δαφνιά – Ντουγρί – Λαμπίρι και Βόρεια από τις βουνοκορφές Αραποκέφαλα – Άνινος. Ο σημερινός Δήμος Θέρμου, καταλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα του Απόκουρου.

Ιστορικές Τοποθεσίες

Παληουργιάς
Μικρό οροπέδιο στα Νότια – Νοτιοανατολικά του χωριού, που σύμφωνα με εκτιμήσεις ιστορικών, στο χώρο αυτό έγινε μάχη το 218 π.Χ. όταν μικρή δύναμη των Αιτωλών, που την τελευταία στιγμή συγκεντρώθηκε, επιτέθηκε στην οπισθοφυλακή του Φιλίππου του Ε΄, όταν αυτός αποχωρούσε από την περιοχή, αφού είχε ολοκληρώσει την καταστροφή του Ιερού των Αιτωλών, στον Θέρμο.

Φωτμός
Είναι η παραλίμνια τοποθεσία, με το ομώνυμο Μοναστήρι. Απέχει 2 περίπου χιλιόμετρα στα Δυτικά – Βορειοδυτικά του χωριού. Το Μοναστήρι χτίστηκε λίγα χρόνια μετά την άλωση της πόλης, ενώ οι Αγιογράφισή του ολοκληρώθηκε το 1589, σύμφωνα με την υπάρχουσα επίτοιχη επιγραφή. Στην εφορότατη, ομώνυμη παρακείμενη του Μοναστηριού πεδιάδα, υπήρχαν τα αμπέλια και οι κήποι του Μοναστηριού και στην παρακμιακή περίοδό του πέρασε στην ιδιοκτησία διαφόρων Πετροχωριτών.

Σπλιθάρι
Η τοποθεσία Σπλιθάρι, είναι σε απόσταση 500 περίπου μέτρων απ΄ το χωριό στα Ανατολικά του. Το συναντάμε στο αριστερό μέρος του δρόμου που οδηγεί απ΄ το Πετροχώρι στην Ανάληψη. Εκεί ο Πατροκοσμάς, ο συντοπίτης Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, κυνηγημένος από τους τσιφλικάδες και τους μεγαλοκτήμονες, στάθηκε και φιλοξενήθηκε από τους Πετροχωρίτες, και σύμφωνα με την παράδοση αφού τους ευλόγησε, χτύπησε με το ραβδί του ένα βράχο απ΄ τον οποίο έτρεξε νερό, το πλέον δυσέβρετο για το Πετροχώρι. Η Αδελφότητα των Απανταχού Πετροχωριτών, στο τέλος του χωριού, στη διαδρομή Πετροχώρι – Ανάληψη και στα δεξιά του δρόμου, έστησε αναμνηστική του γεγονότος αυτού στήλη.

Του Φώτη τα δένδρα
Είναι το οροπέδιο που βρίσκεται στα Ανατολικά του χωριού. Εκεί βρίσκει κανείς σημαντικό αριθμό από σπάνια ποικιλία αιώνόβιων βελανιδιών, οι οποίες από τους ντόπιους ονομάζονται δέντρα ή δέντροι. Ονομαστότερος όλων, είναι ο δέντρος του Παπαλιάβα, μιά τεραστίων διαστάσεων βελανιδιά, που δεσπόζει σ΄ ολόκληρη την περιοχή. Στο οροπέδιο υπάρχει η Λιγούλα, μιά βρύση με υπέροχο νερό. Το οροπέδιο αυτό, έμεινε στην ιστορία γνωστό με την ονομασία, του Φώτη τα δέντρα, αφού εκεί είχε το λημέρι του την περίοδο του 1821, ο κλεφταρματωλός της περιοχής, Φώτης Σταλίκας.

Βρύση – Παναούλα
Στα Ανατολικά του χωριού, με υπέροχη θέα προς το Πετροχώρι, αλλά και την Τριχωνίδα, βρίσκεται το πανέμορφο ξωκλήσι της Παναούλας, χτισμένο από τον Απόστολο Σαγώνα το 1898. Στην παρακείμενη τοποθεσία Βρύση, υπήρχε πηγή απ΄ την οποία έπαιρναν νερό οι κλεφταρματωλοί της περιόδου του 1821, ενώ από το σημείο αυτό υδρεύτηκε για πρώτη φορά το Πετροχώρι στις αρχές της δεκαετίας του 1960.

Παλιόκαστρο
Μικρός λοφίσκος, στα Βόρεια του χωριού και σε μικρή απόσταση απ΄αυτό, με εκπληκτική ορατότητα προς όλες τι κατευθύνσεις. Πιστεύεται βάσιμα πως το Παλιόκαστρο ήταν το παρατηρητήριο του Ιερού των Αιτωλών. Στο λόφο βρέθηκαν αρκετά κεραμικά της Αρχαϊκής περιόδου, ενώ είναι πασιφανή τα ερείπια αρχαίων κτισμάτων. Στους νεώτερους χρόνους, την περίοδο της Εθνεγερσίας, το 1821, στο λόφο αυτό οι Τούρκοι οργάνωσαν στρατόπεδο και με δύναμη 2.500 Τουρκαλβανών, ήλεγχαν τα περάσματα, τους δρόμους δηλαδή της τότε εποχής, που οδηγούσαν πρός Ναύπακτο και Σάλωνα (Άμφισσα).

Στο οροπέδιο του Πετροχωρίου, οι Τούρκοι συγκέντρωναν χιλιάδες γιδοπρόβατα και σε τακτά χρονικά διαστήματα, διοχέτευαν αρκετά εξ αυτών, για την κάλυψη των διατροφικών αναγκών, των δυνάμεών τους που πολιορκούσαν το Μεσολόγγι. Στο οροπέδιο αυτό συγκέντρωναν επίσης και πολλά βόδια και αλογομούλαρα, πάλι για την κάλυψη των αναγκών των πολιορκητικών δυνάμεων.

Όλα αυτά τα γιδοπρόβατα προέρχονταν από τις ντόπιες στάνες, τις οποίες για τους λόγους αυτούς ετσιθελικά καταλήστευαν.

Άγιος Θωμάς
Στους πρόποδες του λόφου που φέρει το τοπωνύμιο Παλιόκαστρο, βρίσκεται το νεκροταφείο του χωριού. Ο κοιμητηριακός Ναός, αφιερωμένος στον Άγιο Θωμά, είναι κτίσμα του 1806, κι όπως η εντοιχισμένη πέτρα αναφέρει, το εκκλησάκι έχτισε ο κλεφταρματωλός Βασίλης από το Μεγαδέντρο.

Μνήματα, Τούμπα
Τοποθεσία με ιδιαίτερη ιστορική αξία, αφού εκεί βρέθηκαν τάφοι της Αρχαϊκής περιόδου, αλλά και μνήματα των νεώτερων χρόνων. Στην τοποθεσία αυτή οι ιστορικές πηγές αναφέρουν πως το 1825 έγιναν μάχες με πρωταγωνιστή τον Γεώργιο Καραϊσκάκη. Η τοποθεσία δεν έχει μελετηθεί από την Αρχαιολογική Υπηρεσία.

Κοτρώνια
Είναι η τοποθεσία που βρίσκεται σε απόσταση 200 περίπου μέτρων στα Βορειοανατολικά του χωριού στην οποία σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές, σημειώθηκε η τελευταία εκ των μαχών του Πετροχωρίου, μάχη στην οποία κινδύνεψε ο Καραϊσκάκης, που διασώθηκε μετά από επέμβαση του Κίτσου Τζαβέλα.

Φονόρεμα
Είναι το πρώτο γεφύρι που συναντάμε στη διαδρομή Πετροχώρι – Σιταράλωνα. Στη θέση αυτή, την περίοδο της Γερμανικής κατοχής, αντάρτικες δυνάμεις έδωσαν μάχη με τους Γερμανούς, με σημαντικές για τους ναζί απώλειες. Στη θέση αυτή ανηγέρθη μνημείο.

Άλλες τοποθεσίες με ιδιαίτερη ιστορική σημασία είναι οι τοποθεσίες Παλιοπίγαδο, Πρόραχη, Πυργάκι, του Βασίλη η Ράχη, σημεία στα οποία δόθηκαν το 1825 ισχυρές μάχες, στα πλαίσια των μαχών του Πετροχωρίου.

Σπηλιά
Στα αριστερά του δρόμου που από το Πετροχώρι οδηγεί στην Ανάληψη, μετά την τοποθεσία Παληουργιάς, υπάρχει σπήλαιο με σταλακτίτες, σταλαγμίτες, που δεν έχει ακόμα εξερευνηθεί.

Το Καλιακδαίϊκο λιτροβειό
Στα Ανατολικά του χωριού σε απόσταση 200 μέτρων απ΄ αυτό, υπάρχει το παλιό λιοτρίβι των Σαγωναίων, το επονομαζόμενο Καλιακδαίϊκο. Περί το 2007 οι ιδιοκτήτες του, παραχώρησαν το κτίσμα στο Δήμο Θέρμου, με δαπάνες και φροντίδα του οποίου το κτήριο ανακαινίστηκε, καθώς και το παρακείμενο μαγγανοπίγαδο, με απώτερο στόχο τη δημιουργία Λαογραφικού Μουσείου. Οι δυσκολότατες οικονομικές συγκυρίες, δεν επέτρεψαν την ολοκλήρωση του ονείρου. Υπάρχουν πάντως αρκετοί Πετροχωρίτες, που για τις ανάγκες λειτουργίας του Λαογραφικού Μουσείου Πετροχωρίου, προτίθενται να διαθέσουν σημαντικό αριθμό εκθεμάτων.

πηγη:
http://www.aetolia.gr
https://www.dimos-thermou.gr/

Στο πανέμορφο αυτό οροπέδιο, με τους χαμηλούς απαλούς καταπράσινους λόφους, στα πόδια του Παναιτωλικού όρους, βρίσκεται το Θέρμο. Το αρχαίο και το νέο.

Το αρχαίο Θέρμο, κατά τον Πολύβιο ήταν η «Ακρόπολις συμπάσης Αιτωλίας» και το θρησκευτικό και πολιτικό κέντρο της αρχαίας Αιτωλικής Συμπολιτείας, το «ΚΟΙΝΟ ΤΩΝ ΑΙΤΩΛΩΝ», όπως αλλιώς αποκαλείται το αρχαίο αυτό κράτος του οποίου η γέννηση χάνεται στα βάθη των αιώνων. Επιγραφικά όμως η Αιτωλική Συμπολιτεία εμφανίζεται τον 4ο π.Χ. αιώνα (367 π.Χ.).
Η Συμπολιτεία των Αιτωλών, όπως αποδεικνύεται επιγραφικά, βασιζόταν και λειτουργούσε πάνω σε απόλυτα δημοκρατικές αρχές και είχε ομοσπονδιακή διάρθρωση θεμελιωμένη στην αναγνώριση της ισοτιμίας και της ολοκληρωτικής αυτονομίας των μελών – κοινοτήτων πόλεών της.

Κάθε χρόνο, αμέσως μετά τη φθινοπωρινή ισημερία, στο Αρχαίο Θέρμο πραγμα- τοποιούνταν τα «Θερμικά», δηλαδή, η σύνοδος της μεγάλης λαϊκής Ομοσπονδιακής Συνέλευσης των Αιτωλών. Όλοι οι Αιτωλοί πολίτες που είχαν τη νόμιμη ηλικία, συνέρχονταν χωρίς διακρίσεις, για να ψηφίσουν και να εκλέξουν τους ομοσπονδιακούς άρχοντες της Συμπολιτείας και επίσης για να διαβουλευτούν και αποφασίσουν για τα σπουδαία πολιτειακά τους ζητήματα.Στην Ομοσπονδιακή Συνέλευση, που ήταν το κυρίαρχο νομοθετικό πολιτειακό όργανο, εφαρμοζόταν η απόλυτη δημοκρατική αρχή της άμεσης εκλογής των εκτελεστικών οργάνων του κράτους. Δηλαδή, του Στρατηγού, του Ομοσπονδιακού Γραμματέα, του Ιππάρχου, του Δημόσιου Ταμία κλπ.
Ίσχυε, λοιπόν, στο κράτος των Αιτωλών το πολίτευμα της άμεσης δημοκρατίας, αφού η εκλογή των πολιτειακών οργάνων στηριζόταν στη λαϊκή ψήφο. Όλοι οι Αιτωλοί πολίτες ψήφιζαν όπως γίνεται και σήμερα κατά κεφαλή. Έτσι το ομοσπονδιακό πολίτευμα των Αιτωλών που ήταν θεμελιωμένο πάνω στο σιδερένιο θεσμό της λαϊκής κυριαρχίας αποτέλεσε το πρότυπο ορισμένων σύγχρονων ομοσπονδιακών κρατών (π.χ. Ελβετίας, Γερμανίας, κλπ.).

Επίσης, ο θεσμός της διαιτησίας, που σήμερα στηρίζει τον Οργανισμό των Ηνωμένων Εθνών, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, ανακαλύπτεται επιγραφικά στο αρχαίο Θέρμο.

Τα πλέον σημαντικά ευρήματα των ανασκαφών στο αρχαίο Θέρμο είναι τα πολλά οικοδομήματα και οι στοές της αγοράς των Αιτωλών καθώς και τα βάθρα των ανδριάντων ή άλλων αναθημάτων που έστεκαν μπροστά στις στοές, τα οποία σύμφωνα με τον ιστορικό Πολύβιο ανέρχονταν, τον καιρό της ακμής της Συμπολιτείας, σε 2.000.

Οι αποκαλυφθείσες στοές είναι δύο (Ανατολική και Δυτική) και ανάγονται στο τέλος του 4ου ή στις αρχές του 3ου αι. π.Χ.. Η Ανατολική στοά έχει μήκος 170 μέτρα περίπου. Οι δύο στοές (με το βουλευτήριο στα νότια) ήταν από τις μεγαλύτερες αρχαίες στοές και πλεύριζαν στενόμακρη πλατεία μήκους περίπου 200 μέτρων και πλάτους 21, που έμοιαζε περισσότερο με «πλατεία οδό» πλαισιωμένη από στοές, σχήμα που θα χρησιμοποιηθεί πολύ αργότερα σε μνημειώδεις διαμορφώσεις ρωμαϊκών πόλεων. Η ανασκαφική έρευνα έφερε στο φως και τον περίπτερο ναό του Θερμίου Απόλλωνα από τους αρχαιότερους στην Ελλάδα (του 7ου αιώνα π.Χ.).

Ο ναός αποτελείτο από βαθύ ενιαίο σηκό, που χωριζόταν κατά τον διαμήκη άξονα από μία κιονοστοιχία 12 κιόνων για τη στήριξη της στέγης. Οι κίονες της εξωτερικής κιονοστοιχίας (5Χ15) ήταν πυκνότεροι στις μικρές πλευρές.
Ο ναός έχει διαστάσεις 12 μέτρα πλάτος και 38 μέτρα μήκος περίπου. Οι κίονες που στηρίζονταν σε λίθινες βάσεις ήταν ξύλινοι, όπως και όλη ανωδομή (θριγκός) του κτιρίου. Ο θριγκός ήταν πλούσια επενδεδυμένος με πήλινες μετόπες, τρίγλυφα, υδρορροές και ακροκέραμα.

Η διαμόρφωση αυτή του ναού Θερμίου Απόλλωνα αποτελεί το πρώτο ολοκληρωμένο δείγμα του δωρικού ναοδομικού ρυθμού της αρχαίας Ελλάδας. Οι ζωγραφιστές μετόπες του ναού, λείψανα ζωγραφικής τέχνης από την αρχαϊκή εποχή, εντυπωσιάζουν με τη χρωματική τους ποικιλία και τη συνθετική δύναμη της ελληνικής ζωγραφικής παράδοσης.

Άλλα σημαντικά μνημεία στον αρχαιολογικό χώρο του Θέρμου είναι
οι μικρότεροι ναοί του Λυσείου Απόλλωνα και της θεάς Αρτέμιδας, της αποκαλούμενης «Λαφρίας Αρτέμιδας», η Άρτεμις Λαφρία είναι η γηγενής και η κατεξοχήν αγαπητή θεότητα των Αιτωλών. Είναι η θεά της γονιμότητας και της καρποφορίας, η μεγάλη Μάνα της γης, της φύσης όλης και δεν έχει σχέση με την κυνηγέτιδα Αρτέμιδα του δωδεκάθεου. Η πανάρχαια αυτή θεότητα των Αιτωλών σχετίστηκε μάλιστα με ορισμένο κοινωνικό καθεστώς, στο οποίο προβαλλόταν η γυναίκα και ιδιαίτερα η γυναίκα μητέρα. Έτσι, δημιουργήθηκε τα πανάρχαια χρόνια στην Αιτωλία κοινωνία Μητριαρχίας, με προεξάρχουσα θεότητα τη Μητέρα φύση, η οποία προσωποποιείται στην Αρτέμιδα Λαφρία.

Η πλέον, όμως, εκπληκτική αποκάλυψη της ανασκαφικής έρευνας υπήρξε ο αρχαϊκός πολιτισμός του Θέρμου. Την ανάπτυξη του πολιτισμού του Θέρμου, στους προϊστορικούς χρόνους του χαλκού, που ανάγονται στα μισά της δεύτερης προ Χριστού χιλιετηρίδας (1500-1400π.Χ.) καταδείχνουν τα σπάνιας ιστορικής και αρχιτεκτονικής σημασίας κτίσματα του προϊστορικού οικισμού που βρέθηκαν δίπλα στους δύο αρχαϊκούς ναούς του Λυσείου Απόλλωνα και της Αρτέμιδας, καθώς και κάτω από το ναό του Θερμίου Απόλλωνα. Η σημασία των προϊστορικών αυτών κτισμάτων ,από ιστορική άποψη, όσο και από πλευράς αρχιτεκτονικής αξίας είναι όσο πουθενά αλλού τεράστια.

Αλλά πέρα και πάνω απ’ όλα το Θέρμο δικαιούται να υπερηφανεύεται γιατί οι πανάρχαιοι κάτοικοί του, μαζί με όλους τους άλλους Αιτωλούς, στάθηκαν οι θεματοφύλακες των αξιών της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Την εικόνα της όλης εξελικτικής ιστορικής πορείας του Θέρμου, μέσα στους αιώνες, δίνουν στον επισκέπτη τα σημαντικά ανασκαφικά ευρήματα που φυλάσσονται στο υπερσύγχρονο Αρχαιολογικό Μουσείο Θέρμου.

(Γιάννης Β. Καρύτσας)
https://www.dimos-thermou.gr/

Συνολικά, ο Δήμος Θέρμου αποτελείται από 23 Τοπικές Κοινότητες.

Στην «Έρευνα – μελέτη δυνατοτήτων ανάπτυξης Δήμου Θερμίων», που εκπονήθηκε το 2004 από το Πανεπιστήμιο Πατρών για λογαριασμό του Δήμου Θέρμου, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εν λόγω Δήμου συνοψίζονται ως εξής:

«Ι) Μέγα εις βάθος χρόνου ιστορικό παρελθόν, το οποίο πηγαίνει πολύ πιο πίσω από τη Συμπολιτεία των Αιτωλών κι αγγίζει τις πρώτες εποχές ανάπτυξης των ανθρώπινων κοινωνιών, εποχές που χάνονται στην αχλύ του «Μύθου». Παρελθόν σε Τέχνη και Παιδεία κατά τις περιόδους του Βυζαντίου και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

ΙΙ) Ανάγλυφο τοπίου, που συμβολοποιεί όλο τον «Πλανήτη Γη».

ΙΙΙ) Δυσεύρετο «Ταμείο της Φύσεως» με ισχυρή παρακαταθήκη σε Πανίδα και Χλωρίδα.

Το Θέρμο έχει συνδεθεί με κάτι το ιστορικά και θεσμικά μοναδικό κατά την αρχαιότητα……. Είναι η Συμπολιτεία των Αιτωλών. Απετέλεσε την πρώτη δομημένη, θεσμοθετημένη και κατοχυρωμένη με Σύνταγμα και Νόμους, Συμπολιτεία στον κόσμο. Προηγουμένως, επί μακρό χρονικό διάστημα χαμένο στα βάθη της απώτατης Ιστορίας, δημιουργήθηκαν και λειτούργησαν οι Αμφικτυονίες των Πόλεων, εκδήλωση και αυτή της δημοκρατικότητας των αρχαίων Ελλήνων, που βασιζόταν όμως στο εθιμικό δίκαιο. Στην περίπτωση της Αιτωλίας, υπάρχουν γραπτό Σύνταγμα και Θεσμοί……

Η Συμπολιτεία των Αιτωλών, αποτελούσε ένα καινούργιο ιστορικό γεγονός, δηλαδή το με γραπτό σύνταγμα και θεσμικά όργανα πολιτικό μόρφωμα μεταξύ των Πόλεων. Μέσα σε αυτό, με Ισονομία και Ισοπολιτεία, όλοι οι πολίτες επέλεγαν του κοινούς Άρχοντες. Η διευκρίνιση αυτή έχει πολύ μεγάλη σημασία για το παρόν και το μέλλον του Θέρμου, [ο Θέρμος, σήμερα το Θέρμο] ο οποίος δεν είχε τα χαρακτηριστικά μιας πόλεως, αλλά ήταν το κοινό πολιτιστικό κέντρο της Συμπολιτείας. Εκεί λοιπόν ήταν το Βουλευτήριο· επειδή όμως οι Έλληνες δεν δέχονταν ότι υπάρχει πράξη ανθρώπινη που να τίθεται σε εφαρμογή χωρίς την συναίνεση του κοινού Θεού-προστάτη, ίδρυσαν στην περιοχή του Βουλευτηρίου ένα λαμπρό συγκρότημα Ναών, αφιερωμένο κυρίως στον Θέρμιο Απόλλωνα. Αυτή, λοιπόν, είναι η σπουδαιότητα του Θέρμου, ότι δηλαδή υπήρξε ο ομφαλός της δημοκρατικής αντίληψης των Αιτωλών της Συμπολιτείας.»

Το Θέρμο στην ολότητά του, δηλαδή η περιοχή που σήμερα συγκροτεί τον Δήμο Θέρμου ως διοικητική οντότητα, χαρακτηρίζεται από ποικιλία γεωμορφολογικών στοιχείων κι αυτό συνιστά ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της φύσης του. Η λίμνη Τριχωνίδα, η μεγαλύτερη, ομορφότερη και καθαρότερη λίμνη της Ελλάδας, την οποία προσεγγίζει ο Δήμος Θέρμου σε μεγάλο μήκος της ακτής της και μάλιστα στο πιο αξιόλογο από πλευράς φυσικού κάλλους, οι μικρές εύφορες παραλίμνιες πεδινές εκτάσεις της Μυρτιάς και της Παμφίας, το μαγευτικό οροπέδιο του Θέρμου, στεφανωμένο ολόγυρα με απαλούς καταπράσινους λόφους, και τα μικρότερα οροπέδια της Χρυσοβίτσας και του Πλατύπορου, οι κοιλάδες του μυθικού ποταμού Ευήνου και των γραφικών παραποτάμων του Γιδομανδρίτη και Φιδάκια, οι κατάφυτες πλαγιές, (αλλού με παραμεσογειακή βλάστηση κι αλλού ελατοσκεπείς), του Ανατολικού Παναιτωλικού, όπως και τα γυμνά από βλάστηση τμήματα και οι γυμνές κορυφές τής εν λόγω οροσειράς, όπου η γη αποκαλύπτει γυμνό το εσωτερικό της κάλλος μέσα από τα σχήματα και τα χρώματα των πετρωμάτων της, αλλά και ένα πλήθος ρεμάτων που οργώνουν ολόκληρη την εδαφική έκταση του Δήμου Θέρμου, αποτελούν τα γεωμορφολογικά εκείνα στοιχεία που συνθέτουν ένα αξιοζήλευτο φυσικό περιβάλλον στην εν λόγω περιοχή.

Αυτοί οι ποικιλόμορφοι γεωλογικοί σχηματισμοί, σε συνδυασμό με την κλιματική διαφοροποίηση που συνεπάγεται η ύπαρξή τους και τη συνεπακόλουθη ποικιλία στη χλωρίδα και την πανίδα σε κάθε επιμέρους περιοχή, συναπαρτίζουν από κοινού τα στοιχεία που δικαιολογούν απόλυτα τον χαρακτηρισμό τής περιοχής τού Δήμου Θέρμου ως «πανόραμα της φύσης». Ένα πανόραμα με πολλές εκφάνσεις, οι οποίες προσδιορίζονται τόσο από την ποικιλομορφία των τοπίων, τα οποία παρουσιάζονται με διαφορετικό πρόσωπο κάθε εποχή τού έτους, όσο και από τα πολλαπλά δείγματα της ανθρώπινης παρουσίας, ήπια προσαρμοσμένα στον φυσικό χώρο, είτε παλαιότερα είτε σύγχρονα είναι αυτά, καθώς το καθένα εκπέμπει και ένα ξεχωριστό μήνυμα.

Πέτρινα και συρμάτινα γεφύρια, μονοπάτια και μουλαρόδρομοι, νερόμυλοι, νεροτριβές, στέρνες, υδραύλακες, καλύβες, αλώνια, τεχνητές αναβαθμίδες τού εδάφους (πεζούλες), λιθόστρωτες πλατείες, γκαλντερίμια, βρύσες, θέσεις θέας, πηγάδια, λιοτρίβια, λιθόχτιστα σπίτια, κλειστά δημοτικά σχολεία, (κάποια από τα οποία έχουν διαμορφωθεί σε καλαίσθητους χώρους με αναπροσαρμογή της χρήσης τους στα σύγχρονα δεδομένα και στα χαρακτηριστικά κάθε επιμέρους περιοχής), εκκλησίες χτισμένες με λαξευμένες πέτρες, όπως αντίστοιχα και ξωκλήσια, αποτελούν τα κύρια στοιχεία της αγροτικής και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς που απαντώνται διάσπαρτα στην εν λόγω περιοχή, στους εξήντα και πλέον μικρούς και μεγαλύτερους οικισμούς του Δήμου Θέρμου, στις αγροτικές εκτάσεις, στις κοιλάδες, στους λόφους και στα βουνά της περιοχής. Στοιχεία που συναπαρτίζουν από κοινού με τα φυσικά στοιχεία, (τα τοπία, τη βλάστηση, τα άφθονα νερά και τον καθαρό αέρα), ένα αξιοζήλευτο περιβάλλον για τον άνθρωπο.

Από την άλλη, έχουμε να κάμουμε με το μεγάλο ιστορικό βάρος που φέρει η περιοχή αυτή, (μια περιοχή που μέχρι και τις αρχές του 20ου αι. ήταν γνωστή με το όνομα Απόκουρο, ονομασία που πιθανολογείται ότι σχετίζεται με τους Κουρήτες, τους πρώτους κατοίκους της αρχαίας Αιτωλίας), το οποίο προσδιορίζεται από την έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα σε όλες τις φάσεις της ιστορικής εξέλιξης της χώρας μας, από τα βάθη της προϊστορίας της έως τις μέρες μας· δραστηριότητα, η οποία έχει αφήσει έντονο το στίγμα της στην εξέλιξη του πολιτισμού, και διακρίνεται αποτυπωμένη στα σπουδαία ανθρωπογενή μνημεία της περιοχής.

Το Θέρμο αποτέλεσε κοιτίδα της δημοκρατίας, καθώς υπήρξε έδρα της αρχαίας Αιτωλικής Συμπολιτείας, του “Κοινού των Αιτωλών”, του πρώτου κράτους στον κόσμο που εφάρμοσε την άμεση δημοκρατία. Ο ναός του Θερμίου Απόλλωνα (7ος αι. π.Χ.), οι αρχαϊκοί ναοί του Λυσείου Απόλλωνα και της θεάς Αρτέμιδας, αρχαϊκές κατοικίες, βάθρα ανδριάντων, οι δύο στοές της αγοράς των Αιτωλών, το βουλευτήριο και η Ιερή Κρήνη, είναι τα σημαντικότερα ευρήματα των ανασκαφών στον αρχαιολογικό χώρο του Θέρμου, ενώ στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θέρμου, ένα από τα πιο σύγχρονα μουσεία της χώρας, εκτίθενται ειδώλια νεολιθικής εποχής, ευρήματα μυκηναϊκής, γεωμετρικής, κλασικής και ελληνιστικής εποχής, ψηφίσματα των Αιτωλών, ευρήματα όλα από την ιστορία 2.500 χρόνων της περιοχής.

Η περιοχή του Δήμου Θέρμου, δεν είναι μόνο ένα «βυζαντινό ψηφιδωτό». Είναι και η γενέθλια γη του «Αγίου των σκλάβων» Κοσμά του Αιτωλού και άλλων μεγάλων τέκνων του έθνους, όπως είναι ο Ευγένιος Γιαννούλης ο Αιτωλός και ο Χρύσανθος ο Αιτωλός. Τα θεμέλια του σπιτιού τού Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στο Μέγα Δένδρο, ο παλαιός Ναός και το μοναστήρι τού Αγίου όπου φυλάσσεται μέρος του λειψάνου του, το μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής Μάνδρας με τα κέρινα ομοιώματα, τα βυζαντινά μοναστήρια, (Παναγίας Μυρτιάς, Τιμίου Προδρόμου Ανάληψης, Καταφυγίου Δρυμώνα και Φωτμού Πετροχωρίου), το ναοδομικό συγκρότημα της Αγίας Σοφίας, ο σπηλαιώδης ναΐσκος της Παναγίας Ελεούσας στη Μυρτιά και ο πεντάτρουλος ναός του Αγίου Γεωργίου του Νεομάρτυρα στο Αργυρό Πηγάδι, είναι τα σημαντικότερα θρησκευτικά μνημεία της περιοχής, που μαρτυρούν την αδιάσπαστη συνέχεια της προσφοράς τής εν λόγω περιοχής την περίοδο του μεσαίωνα και τα νεότερα χρόνια.

Επιπλέον, η εν λόγω περιοχή αποτέλεσε κιβωτό της ελευθερίας, αφού αυτή η γη αγκάλιασε την αδούλωτη ελληνική ψυχή κατά τη μακραίωνη περίοδο της τουρκικής κατάκτησης, μιας και τα δυσπρόσιτα βουνά της ουδέποτε αποτέλεσαν θελκτικό τόπο για τον Οθωμανό δυνάστη. Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, η ευρύτερη περιοχή του Θέρμου υπήρξε λημέρι των κλεφτών. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε η ίδια περιοχή κατά την επανάσταση του 1821. Στο χωριό Ανάληψη, (πρώην Δερβέκιστα), ο Γεώργιος Καραϊσκάκης είχε εγκαταστήσει την έδρα των στρατευμάτων του κατά την Β΄ μεγάλη πολιορκία του Μεσολογγίου, και το χωριό αυτό αποτέλεσε τον πρώτο σταθμό στη μαρτυρική πορεία των διασωθέντων της ηρωικής Εξόδου «ελεύθερων πολιορκημένων», στις 10 Απριλίου 1826.

Το σύγχρονο Θέρμο, (ένας οικισμός που δημιουργήθηκε μετά την επανάσταση του 1821, για να εξυπηρετήσει τις «αστικές» λειτουργίες που είχε ανάγκη μια ευρεία αγροτική και κατά κύριο λόγο ορεινή περιοχή, την περίοδο που το νεότευκτο ελληνικό κράτος έκανε τα πρώτα του βήματα στη νέα εποχή), αποτελεί την πιο πετυχημένη ίσως περίπτωση ίδρυσης μικρού αστικού κέντρου, το οποίο έπαιξε καταλυτικό ρόλο στη συγκράτηση του πληθυσμού μιας περιοχής που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια του Δήμου Θέρμου, με τις αστικές λειτουργίες που επιτέλεσε και συνεχίζει να επιτελεί. Η νευραλγική γεωγραφική θέση τού Θέρμου το κατέστησε αμέσως σημείο αναφοράς μιας ευρείας περιοχής της Ορεινής Τριχωνίδας αλλά και της ευρύτερης περιοχής τής βόρειας Ναυπακτίας και της νοτιοανατολικής Ευρυτανίας. Η οικονομική ευρωστία του Θέρμου, μέχρι πρόσφατα που η αστυφιλία οδήγησε στην απερήμωση μεγάλου μέρους τής ενδοχώρας του, προσέδωσε στο Θέρμο χαρακτηριστικά πόλης και δημιούργησε μια εντυπωσιακή παραδοσιακή αρχιτεκτονική που έχει διατηρηθεί σχεδόν αλώβητη μέχρι τις μέρες μας.

Κατά την περίοδο της Γερμανοϊταλικής κατοχής, το Θέρμο γνώρισε δυστυχώς τη θηριωδία των κατακτητών λόγω της έντονης εθνικής αντιστασιακής δράσης που είχε αναπτυχθεί στην περιοχή αυτή.

Σήμερα το Θέρμο, με το ιδιαίτερο φυσικό κάλλος του, τα πλατάνια, τις πηγές και τα πέτρινα σπίτια, σπάνια δείγματα της νεότερης αρχιτεκτονικής, είναι μία από τις πιο ωραίες κωμοπόλεις της Ελλάδας και αποτελεί το εμπορικό, συγκοινωνιακό, πολιτιστικό και διοικητικό κέντρο όχι μόνο της περιοχής που συγκροτεί τον Δήμο Θέρμου, αλλά και τμημάτων της ευρύτερης περιοχής της Τριχωνίδας και της Ναυπακτίας. Διαθέτει, μάλιστα, όλες τις σύγχρονες «αστικές» εξυπηρετήσεις, (σχολεία, τράπεζες, κέντρο υγείας, άλλες βασικές δημόσιες υπηρεσίες, ξενοδοχεία κ.α.), και επιπλέον λειτουργεί ως ορμητήριο για τη γνωριμία των επισκεπτών με τα ποικίλης φύσεως θέλγητρα των χωριών του Δήμου Θέρμου αλλά και της ευρύτερης περιοχής.

Τέλος, τα προαναφερόμενα χαρακτηριστικά της περιοχής τού Δήμου Θέρμου, είναι ακριβώς αυτά που αφενός δικαιολογούν τον προαναφερόμενο χαρακτηρισμό – για το Θέρμο στην ολότητά του – («πανόραμα της φύσης και του πολιτισμού»), και αφετέρου προσδιορίζουν και τη μεγάλη ποικιλία των δραστηριοτήτων στις οποίες μπορεί να επιδοθεί ο επισκέπτης αυτής της περιοχής. Ποτάμια σπορ (Rafting, Kayak κ.α.) στον Εύηνο και λιμναία αντίστοιχα στη λίμνη Τριχωνίδα, πεζοπορία στα πολυδαίδαλα μονοπάτια τής περιοχής που διατρέχουν τους λόφους, τα βουνά, τα δάση και τα φαράγγια, επίσκεψη στα αξιοθέατα που της χάρισαν η φύση, (όπως είναι το ποτάμιο σπήλαιο Θεοτικό, οι καταρράκτες, τα φαράγγια κ.τ.λ.), και ο ανθρώπινος δημιουργικός μόχθος, (όπως το ιστορικό γεφύρι της Αρτοτίβας στον Εύηνο), ανάβαση στις βουνοκορφές τού Παναιτωλικού, ορεινή ποδηλασία στους πολυδαίδαλους αγροτικούς και δασικούς δρόμους της περιοχής, κολύμπι στη λίμνη και στα ποτάμια, περιήγηση στους κοντινούς προορισμούς σε Ναυπακτία και Ευρυτανία, (Ευηνολίμνη, Φαράγγι Πανταβρέχι κ.α.), και βέβαια λουτροθεραπεία στην Ιαματική Πηγή της Μυρτιάς, είναι μερικές από τις μεγάλου εύρους δραστηριότητες που σχετίζονται με τη φύση, όπως αυτές προσδιορίζονται από την ποικιλία των φυσικών στοιχείων της περιοχής.

Φιλοδοξία της δημοτικής αρχής είναι όλα αυτά να παρουσιαστούν αναλυτικά στις επιμέρους ενότητες της ιστοσελίδας του Δήμου, οι οποίες και θα εμπλουτιστούν με πληρέστερα στοιχεία στο προσεχές χρονικό διάστημα, ώστε να παρασχεθεί το σύνολο των απαραίτητων πληροφοριών για την περιοχή του Δήμου Θέρμου σε κάθε έναν πολίτη που ενδιαφέρεται να γνωρίσει αυτή την «πολυπρόσωπη» και πολλά υποσχόμενη στον τομέα τού τουρισμού περιοχή, η οποία, ωστόσο, παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστη στο ευρύ κοινό.

Νίκος Κωστακόπουλος
https://www.dimos-thermou.gr/

Απέχει 32 χιλιόμετρα από το Αγρίνιο και 45 χιλιόμετρα από τη Ναύπακτο.

Ιστορία
Αρχαιότητα
Το αρχαίο Θέρμο αποτέλεσε το διοικητικό και θρησκευτικό κέντρο του Κοινού των Αιτωλών (Αιτωλική Συμπολιτεία). Μάρτυρας της ιστορίας της πόλης είναι ο αρχαιολογικός χώρος με το μεγάλο πλήθος από δημόσια κτίρια και ναούς.

Σύμφωνα με τον Πολύβιο, η πόλη βρισκόταν σε οροπέδιο που το αποκαλεί “των Θερμίων πεδίον”, ενώ ονομάζει και την ίδια την πόλη ακρόπολη όλων των Αιτωλών. Κάθε χρόνο, τον Σεπτέμβριο, μαζεύονταν στην πόλη Αιτωλοί που είχαν δικαίωμα ψήφου, για να αποφασίσουν για θέματα πολέμου, ειρήνης και συμμαχιών και για να προβούν σε αρχαιρεσίες των οργάνων της Συμπολιτείας. Η πόλη δεν είχε τείχη. Καταστράφηκε δύο φορές το 218 και το 206 π.Χ, από τον Φίλιππο τον Ε΄.

Στην πόλη υπήρχε ο μεγάλος ναός του “Θερμίου” Απόλλωνα. Ο ναός έχει διαστάσεις 12 μέτρα πλάτος επί 38 μέτρα ύψος. Είχε δύο κύριες αρχιτεκτονικές φάσεις: την αρχαϊκή, με σημαντικό κεραμοπλαστικό διάκοσμο και τη φάση του 3ου αιώνα π.Χ. Οι κίονές του ήταν ξύλινοι και οι βάσεις τους λίθινες. Επίσης, υπήρχαν άλλοι δύο ναοί, μικρότεροι, του “Λυσείου” Απόλλωνα και της “Λαφρίας” Αρτέμιδας. Άλλα κτίσματα που υπήρχαν στην πόλη είναι δύο στοές, ανατολικά και δυτικά, το “Βουλευτήριο” μία κρήνη καθώς έχουν βρεθεί και προϊστορικά ελλειψοειδή και τετράπλευρα κτήρια και δύο μέγαρα.

Νεότεροι χρόνοι
Η νέα κωμόπολη βρίσκεται περίπου ένα χιλιόμετρο από την αρχαία πόλη.

Με το ΦΕΚ 32Α της 08/12/1845 το τότε Κεφαλόβρυσο υπήχθη στον τότε Δήμο Παμφίας, αποτελώντας ταυτόχρονα έδρα του. Με το ΦΕΚ 261Α της- 31/08/1912, και την κατάργηση των δήμων, ορίστηκε έδρα της τότε Κοινότητας Κεφαλόβρυσου. Στις 04/03/1915 (ΦΕΚ 89Α) μετονομάστηκε από Κεφαλόβρυσο σε Θέρμο, ομοίως και η κοινότητα. Από το 1985 (ΦΕΚ 97Α – 24/05/1985) αποτελεί έδρα του ομώνυμου δήμου.

Ο Δήμος Θέρμου έλαβε τη σημερινή του μορφή το 1998 με το Σχέδιο “Καποδίστριας”. Εν συνεχεία έμεινε ανέπαφος από τον “Καλλικράτη” ως ορεινός Δήμος που πληρούσε τα κριτήρια που έθετε ο εν λόγω Νόμος για μη συγχώνευσή του με άλλους Δήμους.

Το Θέρμο αποτελεί μία από τις 23 Τοπικές Κοινότητες του Δήμου Θέρμου.

Στην Τοπική Κοινότητα Θέρμου υπάγονται οι εξής οικισμοί:

Θέρμο
Κουλούρια
Μάνδρα
Μάραθος
Μέγας Δένδρος
Ταξιάρχης
Χαρακτηριστικά του Θέρμου

Το Θέρμο, με το ιδιαίτερο φυσικό κάλλος του, (που συνίσταται στους καταπράσινους απαλούς λόφους που το περιζώνουν, στις πηγές και στα πλατάνια στο κέντρο του), με τα πέτρινα σπίτια του, σπάνια δείγματα της νεότερης αρχιτεκτονικής, τους άνετους κοινόχρηστους χώρους με τον παραδοσιακό χαρακτήρα και τα σπουδαία μνημεία του πολιτισμού είναι μία από τις πιο ωραίες κωμοπόλεις της Ελλάδας.

Επιπλέον, αποτελεί το εμπορικό, συγκοινωνιακό, πολιτιστικό και διοικητικό κέντρο όχι μόνο της περιοχής που συγκροτεί τον Δήμο Θέρμου, αλλά και μέρους της ευρύτερης περιοχής της Τριχωνίδας και της Ναυπακτίας. Διαθέτει, μάλιστα, όλες τις σύγχρονες «αστικές» εξυπηρετήσεις, (σχολεία, τράπεζες, κέντρο υγείας, άλλες βασικές δημόσιες υπηρεσίες, ξενοδοχεία κ.α.), ικανοποιητικές υποδομές για αθλητικές δραστηριότητες (γήπεδα ποδοσφαίρου, μπάσκετ και πέντε επί πέντε), όπως και Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης.

Αξιοθέατα

Στα κυριότερα αξιοθέατα του Θέρμου συμπεριλαμβάνονται:

Ο αρχαιολογικός χώρος και το Αρχαιολογικό Μουσείο Θέρμου.
Τα θεμέλια του σπιτιού τού Αγίου Κοσμά του Αιτωλού στο Μέγα Δένδρο, όπως και ο παλαιός Ναός και το μοναστήρι τού Αγίου όπου φυλάσσεται μέρος του λειψάνου του.
Το μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής Μάνδρας με τα κέρινα ομοιώματα.
Τέλος, το Θέρμο λειτουργεί ως ορμητήριο για τη γνωριμία των επισκεπτών με τα ποικίλης φύσεως θέλγητρα των χωριών του Δήμου Θέρμου αλλά και της ευρύτερης περιοχής.
https://www.dimos-thermou.gr/

Υπάρχουν κάποια σημεία, όμως, από τα οποία η θέα προς τη λίμνη είναι ασυναγώνιστη. Κορυφαίο ίσως όλων, η Θέση Θέας Πετροχωρίου. Πρόκειται για κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο παραπλεύρως του δρόμου που οδηγεί από το Θέρμο στη Ναύπακτο, τον οποίο συναντάμε αμέσως μετά τη διασταύρωση προς Πετροχώρι – Ανάληψη.

Η θέση του χώρου αυτού, στην πάνω μέρος του απότομου πρανούς που καταλήγει μετά από μερικές εκατοντάδες μέτρα στη λίμνη, καθιστά τον χώρο ιδανικό για θέαση προς τη λίμνη και τη γύρω περιοχή, καθώς από εδώ διακρίνεται πανοραμικά ολόκληρη η λίμνη Τριχωνίδα και οι παραλίμνιες αυτής περιοχές αλλά και παραδίπλα η μικρότερη αδερφή της λίμνη, η Λυσιμαχία, η οροσειρά των Ακαρνανικών ορέων στο βάθος δυτικά, η οροσειρά του Αρακύνθου νότια και μεγάλο μέρος της κορυφογραμμής του Παναιτωλικού βόρεια.

Τέλος, το να απολαύσει κάποιος το ηλιοβασίλεμα από εδώ είναι κάτι που αποτελεί μια ξεχωριστή εμπειρία.

https://www.dimos-thermou.gr/